Τα σταφύλια είναι καρπός του αμπελιού (ή κλήματος), το οποίο είναι φυτό με πολλές ποικιλίες, όπως σουλτανίνα, μανδηλαριά, κοτσιφάλι και άλλες. Καλλιεργείται στις εύκρατες περιοχές της γης, με γνωστότερες της περιοχές της Μεσογείου.

Το αμπέλι καλλιεργείται κυρίως για το σταφύλι, το οποίο μπορούμε να φάμε ως φρούτο, αλλά μπορούμε να το κάνουμε και γλυκό του κουταλιού. Από το σταφύλι παίρνουμε τη σταφίδα, ενώ μετά από συγκεκριμένη διαδικασία, μπορούμε να φτιάξουμε κρασί ή άλλα οινοπνευματώδη φυτά, όπως τσίπουρο, τσικουδιά κλπ. Εκτός από τον καρπό του, χρησιμοποιούνται και τα φύλλα του, όταν π.χ. θέλουμε να φτιάξουμε ντολμαδάκια ή κρέατα στο φούρνο.


Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος, γιος του Διονύσου και της Αριάδνης, ανακάλυψε το κρασί τελείως τυχαία, βοσκώντας τις κατσίκες του. Παρατήρησε, λοιπόν, ότι μια από αυτές πάχαινε περισσότερο από τις άλλες, διότι έτρωγε τον καρπό ενός συγκεκριμένου φυτού. Ο Στάφυλος μάζεψε αρκετούς από αυτούς τους καρπούς και τους πρόσφερε στο βασιλιά του, τον Οινέα. Αυτός ενθουσιάστηκε και έδωσε στον καρπό το όνομα του Στάφυλου (σταφύλι), ενώ στο χυμό που έφτιαξε έδωσε το δικό του όνομα (οίνος = κρασί).

Σύμφωνα με ιστορικά ντοκουμέντα, η πρώτη καλλιέργεια αμπελιού στην Ελλάδα έγινε στηνΚρήτη, ενώ μετά που οι Έλληνες και οι Φοίνικες μετέφεραν τα αμπέλια στην Ιταλία, η Σικελία έγινε κέντρο παραγωγής σταφυλιών. Οι Φοίνικες διέδωσαν την καλλιέργεια του αμπελιού και στη Γαλλία, ενώ έφτασε μέχρι και τη Μ. Βρετανία κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία έφτασε μέσα από τους Άραβες.

Τους μήνες Αύγουστο - Σεπτέμβριο πραγματοποιείται το μάζεμα των σταφυλιών, ή αλλιώς οτρύγος. Το πότε ακριβώς θα γίνει ο τρύγος έχει μεγάλη σημασία, γιατί έτσι καθορίζεται η ποιότητα των σταφυλιών. Τα σταφύλια για να τα μαζέψουμε πρέπει να είναι ώριμα. Ο βαθμός ωριμότητας γίνεται, είτε με έμπειρο μάτι, είτε με δοκιμή της γεύσης, είτε με χημικές μεθόδους.

Η παράδοση ορίζει το μάζεμα των σταφυλιών να γίνεται σε ειδικά καλάθια, που ονομάζονταικοφίνια (ή τρυγοκόφινα) και γίνεται με ειδικούς σουγιάδες ή ψαλίδια. Πάντα ο τρύγος, μαζί με το πάτημα των σταφυλιών που ακολουθούσε, ήταν μια από τις σημαντικότερες αγροτικές γιορτές και, φυσικά, αφορμή για γιορτή!